Profeet Idris (AS)

Profeet Idris, in het Nederlands bekend als Henoch, vrede zij met hem, heeft een vooraanstaande plaats in de islamitische traditie… een profeet met diepe wijsheid en een onwankelbare toewijding aan Allah.

Zijn verhaal wordt in de Koran slechts kort genoemd, maar is verrijkt door verschillende islamitische overleveringen en uitleg van geleerden.

Allah zegt in Soera Maryam: “En noem in het Boek Idris. Waarlijk! Hij was een man van de waarheid, (en) een Profeet. En Wij verhieven hem naar een hoge positie” (19:56-57).

Deze passage benadrukt zijn waarachtigheid… en de verheven status die Allah hem schonk. Hij wordt ook genoemd in Soera Al-Anbiya (21:85): “En (gedenk) Ismael en Idris en Dhoel-Kifl, allen behoorden tot degenen die geduldig waren.” Deze tweede vermelding plaatst hem in een select gezelschap van profeten die uitblonken in buitengewoon geduld.

Idris, vrede zij met hem, werd geboren in Babylon – in het huidige Irak – en was een directe afstammeling van Profeet Adam: hij behoorde tot de vijfde generatie na hem. Zijn afstamming loopt via Seth, de rechtvaardige zoon van Adam, en via een keten van vrome voorouders die de oorspronkelijke monotheïstische leer bewaarden.

Hij behoorde tot de volgelingen van Profeet Seth, vrede zij met hem, en nam na de dood van Seth de leiding over de nakomelingen van Adam op zich. De tijd na Seth was een kritiek keerpunt voor de mensheid. De vroege generaties die dicht bij de tijd van Adam hadden geleefd – die uit eerste hand hadden gehoord over het Paradijs, over de val, over Allah’s barmhartigheid en vergeving – maakten geleidelijk plaats voor nieuwe generaties die zich minder verbonden voelden met die oorspronkelijke leer. Er begon een moreel en spiritueel verval in te treden.

In deze omgeving trad Idris naar voren als een leidend licht. Hij nam de enorme verantwoordelijkheid op zich om niet alleen de kennis te bewaren die van Adam en Seth was doorgegeven, maar ook het menselijk begrip te verruimen op een manier die de loop van de beschaving voorgoed zou veranderen.

Zijn tijd werd gekenmerkt door belangrijke vooruitgang… en aan Idris, vrede zij met hem, worden verschillende baanbrekende bijdragen aan de menselijke beschaving toegeschreven die geleerden beschouwen als ingrijpende mijlpalen in de geschiedenis van de mensheid.

Volgens de islamitische traditie was Idris de eerste mens die met een pen schreef – een monumentale stap in de geschiedenis van de mensheid! Vóór Idris werd kennis uitsluitend mondeling doorgegeven, kwetsbaar voor vervorming en verlies met elke nieuwe generatie. Door het schrift te introduceren, legde Idris goddelijke leiding, wetenschappelijke waarnemingen en menselijke wijsheid blijvend vast. Deze ene vernieuwing zou een van de meest ingrijpende ontwikkelingen in de hele menselijke geschiedenis blijken.

Zijn intellectuele interesses strekten zich uit over verschillende gebieden, waaronder sterrenkunde en wiskunde. Ook wordt hem toegeschreven dat hij de kunst van het naaien introduceerde en mensen leerde kleding te stikken… een flinke vooruitgang ten opzichte van de primitieve kleding van zijn voorgangers. Vóór Idris bedekten mensen zich met dierenhuiden en bladeren. Hij leerde hen naald en draad te gebruiken, stof te knippen en stukken aan elkaar te zetten – zo ontstond degelijke kleding die zowel praktisch als waardig was. Dit waren niet zomaar technische prestaties; ze stonden voor de verheffing van het menselijk leven van overleven naar beschaving en verfijning.

Op het gebied van de sterrenkunde observeerde Idris de bewegingen van de sterren en planeten met grote precisie. Hij bestudeerde de hemellichamen niet als voorwerpen van aanbidding – zoals veel latere beschavingen zouden doen – maar als tekenen van Allah’s prachtige schepping. Hij berekende de cycli van de tijd, begreep de patronen van de hemel en gebruikte deze kennis ten dienste van zijn gemeenschap. Zijn wiskundige studies legden een basis waarop nog duizenden jaren zou worden voortgebouwd.

Idris wordt beschreven als lang en knap, met een waardige uitstraling die zijn innerlijke wijsheid en kalmte weerspiegelde. Hij sprak bedachtzaam en weloverwogen, met de sereniteit die voortkomt uit diep geloof. Hij stond bekend om zijn vele vasten en veelvuldige gebeden, en bracht lange nachten door in aanbidding en bezinning.

Tijdens zijn profeetschap zag Idris het morele verval onder zijn volk. Ondanks zijn pogingen om hen terug te leiden naar het rechte pad… bleven velen volharden in hun zondige gewoonten. Hij predikte onvermoeibaar en riep hen op om alleen Allah te aanbidden en de verdorvenheid die zich onder hen verspreidde achter zich te laten. Maar de mensen van Babylon waren gehecht geraakt aan hun wereldse genoegens en wilden niet veranderen.

Daarop emigreerde Idris met een groep toegewijde volgelingen van Babylon naar Egypte – op zoek naar een plek waar ze Allah ongehinderd konden aanbidden. Deze emigratie was een gewichtig besluit, dat een voorbeeld stelde van hidjra – je vaderland verlaten om je geloof te behouden – dat door veel profeten na hem zou worden gevolgd, onder wie Ibrahim en Mohammed, vrede zij met hen allen.

Toen ze de Nijl bereikten, prees Idris Allah voor de veilige reis en de gaven die ze er aantroffen. De vruchtbare landen langs de Nijl gaven zijn gemeenschap levensonderhoud en stabiliteit. Daar zette Idris zijn missie voort – onderwijzen, schrijven en zijn volgelingen leiden in de aanbidding van Allah. Hij bouwde een gemeenschap op die geworteld was in kennis, geloof en morele integriteit.

Een opmerkelijke episode in het leven van Idris is zijn ontmoeting met de Engel des Doods. Volgens islamitische overleveringen had Idris vriendschap gesloten met een engel die hem bezocht. Op een dag vroeg Idris de engel of hij hem naar de hemelen kon dragen, zodat hij de dood zou proeven en daarna weer tot leven zou worden gebracht – hij wilde dit ervaren om Allah met nog meer toewijding te kunnen aanbidden, nu hij de werkelijkheid van het hiernamaals had begrepen.

De engel droeg Idris omhoog, en toen ze de vierde hemel bereikten, ontmoetten ze de Engel des Doods. Die was verrast, want hij had het bevel gekregen de ziel van Idris in de vierde hemel te nemen, en hij had zich afgevraagd hoe Idris – die op aarde was – daar terecht zou komen. Maar daar was hij, door Allah’s besluit gebracht naar precies de plek die voor hem bestemd was. De ziel van Idris werd genomen, en daarna – zo wordt in sommige overleveringen verteld – werd hij in het leven teruggebracht en mocht hij het Paradijs binnengaan, waaruit hij niet terugkeerde.

Dit buitengewone verhaal laat zien welke bijzondere gunst Allah Idris schonk. De Koranische uitdrukking “Wij verhieven hem naar een hoge positie” krijgt in dit verhaal een letterlijke betekenis – Idris werd lichamelijk naar de hemelen verheven, een onderscheiding die in de hele profetische geschiedenis maar weinigen ten deel viel. Tijdens de Nachtreis (Isra en Mi'raj) ontmoette Profeet Mohammed (vzmh) Idris in de vierde hemel, wat zijn verheven positie bevestigt.

Profeet Idris vormt een cruciale brug tussen het tijdperk van Adam en de latere profeten. Hij bewaarde de monotheïstische leer van Adam en Seth in een tijd waarin de mensheid daarvan afdreef, en hij bracht de menselijke beschaving verder met zijn vernieuwingen in schrift, wetenschap en ambacht. Zonder het fundament dat hij legde – vooral de uitvinding van het schrift – zou het bewaren van goddelijke leiding voor toekomstige generaties onmetelijk veel moeilijker zijn geweest.

Zijn nalatenschap herinnert ons eraan dat geloof en kennis geen tegenkrachten zijn, maar elkaar aanvullen. De man die als eerste de pen op papier zette, deed dat niet uit streven naar wereldse roem, maar in dienst van Allah en de mensheid. De man die de sterren bestudeerde, deed dat niet om ze te aanbidden, maar om de Ene die ze schiep beter te leren waarderen. In Idris zien we een voorbeeld van wat het betekent een volledige dienaar van Allah te zijn – iemand die aanbidt met het hart, dient met de handen en begrip zoekt met het verstand. Ontdek meer over de verhalen uit de Koran en de lessen die ze voor ons leven bevatten.