Üzeyir'in Kıssası

Hz. Üzeyir (AS), İsrailoğulları için büyük çalkantıların yaşandığı, savaşların ve yıkımın kutsal metinlerini neredeyse tamamen silip süpürdüğü bir dönemde yaşadı.

Bir gün yolculuk ederken binaları tamamen yıkılmış bir kasabadan geçti...

Ve şu düşünceyle hayrete düştü: «Allah burayı ölümünden sonra acaba nasıl diriltecek?» (Bakara 2:259).

Allah'ın emriyle Ölüm Meleği onun ruhunu aldı; Üzeyir tam bir asır boyunca ölü kaldı!

Yüz yıl geçti...

Yüce Allah onun hayata dönmesine hükmettiğinde onu diriltti ve ona şöyle soruldu: «Ne kadar kaldın?» (Bakara 2:259).

Bu kadar çok zamanın geçtiğinden habersiz olan Hz. Üzeyir şöyle tahmin etti: «Bir gün veya bir günden az kaldım» (Bakara 2:259).

Ardından melek şaşırtıcı gerçeği açıkladı: Yüz yıl geçmişti!

Bunun işareti, hiç bozulmadan duran yiyeceği ve içeceğiydi!

Daha da hayret vericisi, eşeğinin kemiklerinin... toz toprak içinde dağılmış hâlde yatmasıydı.

Gözlerinin önünde o kemikler bir araya geldi, üzerlerine et giydirildi ve eşek yeniden dirildi!

Bunun üzerine Üzeyir sarsılmaz kanaatini şöyle dile getirdi: «Artık Allah'ın her şeye Kadir olduğuna inanmış bulunuyorum» (Bakara 2:259).

Kendi topluluğuna döndüğünde Hz. Üzeyir herkesin yaşlandığını ve değiştiğini gördü... kendisi ise tıpkı eskisi gibi kalmıştı.

Onu tanıyamayan insanlar, kim olduğuna dair söylediklerini kabul etmediler.

Ta ki gençliğinde onun hizmetçiliğini yapmış, gözleri görmeyen yaşlı bir kadınla karşılaşıncaya kadar.

Şüphe içinde olsa da inanmayı çok isteyen kadın, bir zamanlar dualarının özellikle kabul gördüğünü hatırlayarak... gözlerinin yeniden görmesi için Allah'a dua etmesini istedi.

Üzeyir ellerini kaldırıp Rabbine, kendisini ölü bırakan, yiyeceğini bir asır boyunca taze tutan ve eşeğinin kemiklerini yeniden bir araya getiren aynı Rabbe yalvardı. Kadının gözlerinin açılması için dua etti... ve Allah duasını kabul etti. Yaşlı kadının gözleri yıllar sonra ilk kez gün ışığına açıldı; Üzeyir'in değişmemiş, hiç yaşlanmamış yüzüne baktı ve ağlayarak halka onun gerçekten Üzeyir olduğunu doğruladı.

Üzeyir'in ölümü ve dirilişinin kıssası tek ve etkileyici bir ayette, Bakara Suresi'nde (2:259) anlatılır; yine de bu ayet, Allah'ın hayat ve ölüm üzerindeki kudretinin Kuran'daki en canlı ve en somut gösterilerinden birini içerir. Bu yalnızca uyuyup uyanan bir adamın kıssası değil; dirilişin gerçekliğine kendi gözleriyle tanık olsun diye ölümü tattırılıp sonra hayata döndürülen bir adamın kıssasıdır.

Üzeyir'in harap kasabaya ilk yaklaştığında karşılaştığı manzarayı bir düşünün. Binalar toza dönmüş, duvarlar çökmüş, sokaklar bomboş ve ıssız kalmıştı. Belki eski sakinlerin kemikleri yıkıntıların arasında dağılmış yatıyordu. Manzara tam bir yıkımdı: Bir zamanlar hayatın kaynadığı, şimdi ise hiçliğe dönmüş bir yer. Ve o tefekkür anında Üzeyir'in kalbinde bir soru belirdi: «Allah burayı ölümünden sonra acaba nasıl diriltecek?» (Bakara 2:259). Bu bir inkâr sorusu değil, bir hayret sorusuydu: İnsan aklının Yaratıcısının sonsuz kudretini kavramaya çalışırken duyduğu türden bir hayret.

Allah'ın cevabı yalnızca sözle olmadı. Üzeyir'in sorusunu yaşanmış bir tecrübeyle cevapladı: «Bunun üzerine Allah onu yüz yıl ölü bıraktı, sonra diriltti» (Bakara 2:259). Üzeyir uyandığında geçen asırdan hiç haberi yoktu. Bütün insan varoluşunu yöneten zaman, onun için tamamen durdurulmuştu. Kısa bir şekerleme yapmış gibi, yalnızca «bir gün veya bir günden az» (Bakara 2:259) kaldığını sanıyordu; oysa etrafındaki dünya tanınmayacak kadar değişmişti.

Ardından melek, Üzeyir'in dikkatini önünde duran iki işarete çekti. Önce yiyeceği ve içeceği: Tam yüz yıl geçmesine rağmen tamamen taze ve bozulmamış kalmıştı. Çoktan ufalanıp toza dönmesi gereken ekmek, onlarca yıl önce çürümesi gereken meyve; hepsi, sanki zamanın onlara dokunması yasaklanmış gibi Allah'ın iradesiyle korunmuştu. Bu, Allah'ın koruyuşunun tabiat kanunlarıyla sınırlı olmadığının bir işaretiydi: O, dilediğini dilediği kadar korur.

Sonra melek şöyle dedi: «Eşeğine bak» (Bakara 2:259). Üzeyir dönüp hayvanının kalıntılarına baktı: güneşte ağarmış, yere saçılmış, et ve sinirden eser kalmamış kemikler. Yüz yıllık çürüme, o canlı hayvandan iskelet parçalarından başka bir şey bırakmamıştı. Ama Üzeyir izlerken olağanüstü bir şey olmaya başladı. Kemikler hareket etmeye başladı; birbirine yaklaşıyor, yeniden birleşiyor, eklem ekleme kusursuz bir hassasiyetle oturuyordu. Ardından iskeletin üzerinde kaslar oluştu, onları et, sonra deri, sonra tüyler izledi; sonunda eşek tıpkı bir asır önceki gibi canlı ve eksiksiz olarak karşısında duruyordu.

«Seni insanlar için bir ibret kılacağız» (Bakara 2:259): Bu, kişiye özel bir mucize değildi. Üzeyir'in dirilişi, bütün yaratılmışları Kıyamet Günü'nde bekleyen şeyin delili olarak görülmek, hatırlanmak ve nesilden nesile aktarılmak içindi. Allah bir adamı ve bir eşeği yüz yıl sonra hayata döndürebiliyorsa, bütün insanlığı Kıyamet Günü'nde topraktan yeniden diriltmek O'nun için daha da kolaydır.

Bu işaretlere tanık olan Üzeyir mutlak bir kesinlikle şöyle dedi: «Artık Allah'ın her şeye Kadir olduğuna inanmış bulunuyorum» (Bakara 2:259). Sorusu cevaplanmıştı; tartışmayla ya da münazarayla değil, doğrudan tecrübeyle. Ölümü tatmış, zamanın içinde korunmuş ve dirilişe kendi gözleriyle tanık olmuştu. Şüpheye hiçbir yer kalmamıştı.

Üzeyir'in topluluğuna dönüşü başlı başına bir mucizeydi. Harabe hâlinde gördüğü o kasabanın yeniden inşa edildiğini ve yeniden insanlarla dolduğunu gördü. Orada yeni bir nesil, tanıdığı insanların torunları ve torunlarının çocukları yaşıyordu. Kendisi bir gün bile yaşlanmamıştı; tanıdığı herkes ise ya ölmüş ya da tanınmayacak kadar yaşlanmıştı. Değişmemiş görünüşü ile etrafındaki değişmiş dünya arasındaki uyumsuzluk, kıssasının yaşayan deliliydi.

Tefsir alimleri, Allah'ın bu ayette yer vermeyi seçtiği ayrıntılardan derin dersler çıkarmıştır. Korunmuş yiyecek, Allah'ın tabii çürüme sürecini dilediği zaman durdurabileceğini gösterdi. Çürümüş eşek, Allah'ın kendi takdiriyle çürümenin devam etmesine izin verdiğini gösterdi. Eşeğin yeniden bir araya getirilmesi ise yıkım ne kadar eksiksiz olursa olsun Allah'ın her süreci tersine çevirebileceğini gösterdi. Bu üç işaret birlikte, bir şüphecinin dirilişin mümkün olup olmadığı hakkında öne sürebileceği her itirazı karşılar.

Bu kıssa, diriliş hakkındaki diğer Kuran anlatımlarıyla da tematik bağlar taşır. Hz. İbrahim (AS), Allah'tan ölüleri nasıl dirilttiğini kendisine göstermesini istedi ve ona kuşları parçalayıp dağların tepelerine dağıtması emredildi (Bakara 2:260). Ashab-ı Kehf 300 yılı aşkın bir süre uyudu ve yalnızca bir gün geçtiğini sanarak uyandı. Bu anlatımların her biri aynı temel hakikate farklı bir açıdan yaklaşır: Diriliş bir mecaz değil, Allah'ın tarih boyunca defalarca gösterdiği bir gerçektir. Bu derin anlatımların daha fazlasını Kuran kıssaları arasında keşfedin.